Bài quan trọng

Đăng lúc: 2014-09-24 - Đã xem: 17787   Print

 Tác giả: Tchinguiz Aïtmatov

Dịch giả: Nguyá»…n Ngọc Bằng, Cao Xuân Hạo, Bồ Xuân Tiến
(Trích từ tuyển tập Núi đồi và thảo nguyên – NXB Sá»± Thật)
PHẦN 5 (KẾT)
Hai hôm sau Đuysen Ä‘Æ°a tôi ra ga.
Sau tất cả sá»± việc xảy ra, tôi không muốn ở lại trong thôn nữa. Phải bắt đầu cuá»™c sống má»›i ở má»™t chốn má»›i. Vả chăng mọi người cÅ©ng đều thấy tôi nghÄ© Ä‘úng. Hai vợ chồng bà cụ Xaikan theo tiá»…n tôi, cuống quýt, khóc lóc nhÆ° trẻ con, dúi vào tay tôi những gói giấy, những bọc vải Ä‘á»±ng thức ăn đường. Những người láng giềng khác đến từ biệt tôi, ngay cả ông cụ XatÆ°mkun – hay cãi cÅ©ng tá»›i.

 

 

- Thôi, Thượng đế phù há»™ con, – ông ta nói, – cho đường Ä‘i của con sáng sủa. Con đừng sợ, con hãy sống theo lời dạy của thầy Đuysen tất sẽ nên người. Thôi, chúng ta Ä‘ây cÅ©ng bắt đầu hiểu biết ít nhiều rồi.
Các học sinh trường chúng tôi chạy mãi theo chiếc xe ngá»±a và vẫy tay từ biệt tôi.
Tôi ra Ä‘i cùng vá»›i mấy em nữa, cÅ©ng được Ä‘Æ°a lên nhà nuôi trẻ ở Tasken. Ở sân ga có má»™t người Ä‘àn bà Nga mặc áo va-rÆ¡i da đợi chúng tôi.
Về sau Ä‘ã bao lần tôi Ä‘i xe lá»­a qua ngôi nhà ga vùng núi nấp dÆ°á»›i bóng phong dÆ°Æ¡ng này! Tôi thường có cảm giác nhÆ° Ä‘ã vÄ©nh viá»…n để lại má»™t ná»­a trái tim tôi ở nhà ga ấy.
Trong ánh sáng loang loáng màu tìm nhạt của buổi chiều xuân hôm ấy có má»™t cái gì buồn hiu hắt, tưởng chừng nhÆ° ánh hoàng hôn cÅ©ng hiểu thấu ná»—i buồn chia li của chúng tôi. Đuysen cố gắng không để lá»™ cho ai thấy thầy Ä‘au lòng đến nhường nào, tâm hồn thầy Ä‘ang buồn khổ đến nhường nào, nhÆ°ng tôi thì tôi biết cÅ©ng chính ná»—i Ä‘au buồn ấy Ä‘ang nghẹn ngào trong cổ tôi. Đuysen nhìn chăm chăm vào mắt tôi, thầy lấy tôi vuốt tóc, vuốt má tôi, mân mê cả những chiếc khuy trên áo tôi:
- AntÆ°nai ạ, lẽ ra không bao giờ thầy để em xa thầy má»™t bÆ°á»›c – Đuysen nói – NhÆ°ng thầy không có quyền cản trở em. Em phải học. Vì thật ra thầy cÅ©ng chẳng biết được bao nhiêu chữ nghÄ©a. Em Ä‘i Ä‘i, nhÆ° vậy tốt hÆ¡n… Có lẽ rồi em sẽ thành má»™t người giáo viên thật sá»± và đến khi nhá»› lại ngôi trường của chúng ta, em sẽ cười cÅ©ng nên… Thầy chỉ mong thế… chỉ mong được thế.
Xa xa có tiếng còi tàu hoả rúc lên, vang dá»™i khắp thung lÅ©ng quanh ga. Đã trông thấy những ánh Ä‘èn trên các toa xe. Mọi người nhốn nháo trên sân ga.
- Thôi thế là em sắp Ä‘i, – Đuysen siết tay tôi nói, giọng run run, – chúc em hạnh phúc, AntÆ°nai nhé. Và cái chính là em phải học, phải học…
Tôi không Ä‘áp, nÆ°á»›c mắt trào lên nghẹn ngào không sao nói được.
- Đừng khóc AntÆ°nai ạ – Đuysen lau nÆ°á»›c mắt cho tôi, rồi bá»—ng nhÆ° sá»±c nhá»› ra, thầy nói:
- Còn hai cây phong mà thấy vá»›i em Ä‘ã trồng, thầy sẽ tá»± chăm bón lấy. Và khi em Ä‘ã trưởng thành trở về Ä‘ây, em sẽ thấy chúng đẹp nhường nào.
Giữa lúc ấy xe hoả Ä‘ã vào ga. Bánh xe lăn ầm ầm, các toa xe xô vào nhau lịch kịch rồi dừng lại.
- Thôi, chúng ta hãy chia tay nhau Ä‘i! – Đuysen ôm chặt tôi và hôn lên trán. – Chúc em khoẻ. lên đường may mắn nhé, từ biệt em, AntÆ°nai của thầy…Em đừng sợ, hãy mạnh dạn lên mà Ä‘i.
Tôi nhảy lên bậc toa và ngoái cổ lại nhìn. Không bao giờ tôi có thề quên hình ảnh Đuysen, tay treo băng, đứng nhìn tôi vá»›i Ä‘ôi mắt nhoà lệ, rồi vÆ°Æ¡n người tá»›i nhÆ° muốn đến vá»›i tôi. Vừa lúc ấy Ä‘oàn tàu chuyển bánh.
- Từ biệt AntÆ°nai! Từ biệt em, ngọn lá»­a nhỏ của thầy! – Đuysen kêu lên!
- Từ biệt thầy! Từ biệt thầy kính mến của em!
Đuysen chạy bên toa xe, dừng lại, rồi bá»—ng chồm lên gọi lá»›n:
- An-tÆ°-Æ°-na-ai!
Đuysen gọi nhÆ° thể vừa quên nói vá»›i tôi má»™t Ä‘iều gì vô cùng quan trọng bá»—ng sá»±c nhá»› ra, tuy biết rằng bây giờ Ä‘ã muá»™n mất rồi… cho đến nay trong tai tôi vẫn còn văng vẳng tiếng gọi ấy, thốt lên tá»± Ä‘áy lòng, từ những nÆ¡i sâu kín nhất của tâm hồn Đuysen…
Xe hoả chạy qua Ä‘oạn đường hầm rồi đổ ra đường thẳng tăng tốc Ä‘á»™ Ä‘Æ°a tôi băng qua những cánh đồng thảo nguyên của miền Kazakh, tiến tá»›i má»™t cuá»™c sống má»›i, má»™t cuá»™c đấu tranh má»›i, những lao Ä‘á»™ng má»›i.
Từ biệt thầy, từ biệt ngôi trường đầu tiên của tôi, từ biệt thời thÆ¡ ấu, từ biệt mối tình đầu của tôi, mối tình không hề thổ lá»™ vá»›i ai…
Phải, tôi Ä‘ã được học trong má»™t thành phố lá»›n nhÆ° Đuysen vẫn Æ°á»›c mÆ¡, trong những nhà trường lá»›n, có những khung cá»­a sổ rá»™ng nhÆ° thầy vẫn tả. Rồi sau khi thi tốt nghiệp trường dá»± bị đại học công nhân, tôi được gá»­i Ä‘i MatxcÆ¡va, vào viện Mác-Lênin.
Tôi Ä‘ã trải qua bao nhiêu khó khăn trong những năm học dài đằng đẵng, Ä‘ã bao nhiêu lần tôi tuyệt vọng tưởng chừng không sao vÆ°Æ¡n đến đỉnh chóp cao siêu của khoa học và cứ má»—i lần nhÆ° vậy, trong những phút gay go nhất tôi lại thầm giữ trách nhiệm đối vá»›i người thầy đầu tiên của tôi và không dám lùi bÆ°á»›c. Những Ä‘iều mà người khác học được ngay thì tôi phải chật vật lắm má»›i hấp thụ nổi. Bởi vì cái gì tôi cÅ©ng bắt đầu từ a, b, c.
Trong khi còn học ở trường dá»± bị đại học công nhân, tôi có viết cho Đuysen má»™t bức thÆ° thú nhận rằng tôi yêu Đuysen và chờ đợi. Đuysen không trả lời. Đến đấy chúng tôi không còn trao đổi thÆ° từ gì vá»›i nhau nữa. Tôi nghÄ© rằng Đuysen cưỡng lại tình cảm của tôi và của Đuysen là vì không muốn cản trở việc học tập của tôi. Có lẽ Đuysen nghÄ© Ä‘úng… Hay cÅ©ng có thể vì những nguyên nhân nào khác chăng? Dạo ấy tôi Ä‘ã Ä‘au khổ và băn khoăn biết mấy về việc này…
Tôi bảo vệ luận án đầu tiên của tôi ở MatxcÆ¡va. Đối vá»›i tôi Ä‘ó là má»™t thắng lợi lá»›n, má»™t thắng lợi quan trọng. Suốt mấy năm ấy tôi không có dịp về thăm làng, rồi chiến tranh bùng nổ. Cuối mùa thu năm ấy, trong khi rời MatxcÆ¡va và tản cÆ° Ä‘i Frunze, tôi ghé xuống nhà ga mà thầy tôi Ä‘ã tiá»…n tôi lên đường. May sao gặp ngay được má»™t chiếc xe ngá»±a Ä‘i về nông trường quốc doanh qua thôn chúng tôi.
Ôi, quê hÆ°Æ¡ng tôi. Trong thời chiến tranh gian khổ tôi Ä‘ã ghé về thăm Người. Tuy nhìn mảnh đất thân yêu Ä‘ã đổi má»›i tôi vui mừng khôn xiết – những thôn ở má»›i Ä‘ã mọc lên, nhiều cánh đồng được cày thêm, nhiều đường sá và cầu cống má»›i được xây, – nhÆ°ng chiến tranh Ä‘ã gieo màu sắc thê lÆ°Æ¡ng vào chuyến gặp gỡ này.
Đi đến gần làng, tôi thấy lòng bồi hồi xúc Ä‘á»™ng. Từ xa tôi Ä‘Æ°a mắt ngắm những con đường làng trÆ°á»›c kia không có, những ngôi nhà và những thá»­a vườn má»›i, rồi nhìn lên ngọn đồi trÆ°á»›c Ä‘ây có ngôi trường cÅ© của chúng tôi và hồi há»™p nghẹn thở: trên đồi, hai cây phong lá»›n mọc sát vào cạnh nhau, Ä‘ang Ä‘ung Ä‘Æ°a trÆ°á»›c gió. Và lần đầu tiên tôi Ä‘ã cất tiếng gọi tên người mà suốt đời tôi Ä‘ã gọi bằng “thầy”, Đuysen.
- Đuysen! – Tôi thì thầm – Cảm Æ¡n anh về tất cả những gì anh Ä‘ã làm cho em, anh Đuysen! Anh không quên, tức là anh vẫn nghÄ© đến… Em biết anh không thể khác được!…
Thấy mặt tôi Æ°á»›t đầm nÆ°á»›c mắt, người thanh niên Ä‘ánh xe ngá»±a lo lắng hỏi:
- Chị làm sao thế?
- Không, có sao Ä‘âu. Anh có biết ai trong nông trường này không?
- Biết chứ. Ở Ä‘ây toàn là người quen cả.
- Thế anh có biết Đuysen không, trÆ°á»›c kia làm thầy học ấy mà?
- Đuysen? Anh Ä‘i bá»™ Ä‘á»™i rồi. Chính tôi chở anh ấy từ nông trưởng lên uá»· ban tuyển binh, cÅ©ng trên chiếc xe này.
Sắp vào làng, tôi bảo anh thanh niên dừng lại, rồi xuống xe. Tôi xuống xe và ngẫm nghÄ© má»™t lát. Bây giờ mà Ä‘i nhà này nhà nọ, thời buổi chiến chinh này mà Ä‘i tìm người quen, hỏi người này người khác xem họ có nhá»› mình không, tá»± xÆ°ng mình là người làng Ä‘ây, tôi không sao làm được. Đuysen thì Ä‘ã Ä‘i bá»™ Ä‘á»™i rồi. Vả chăng tôi Ä‘ã thề sẽ không bao giờ đến nÆ¡i chú thím tôi ở. Người ta có thề tha thứ nhiều Ä‘iều cho người khác, nhÆ°ng má»™t hành Ä‘á»™ng tàn ác nhÆ° vậy thì không ai có thể tha thứ cho nhau được. Thậm chí tôi cÅ©ng không muốn họ biết tôi về làng. Tôi rời đường cái Ä‘i lên phía hai cây phong trên ngọn đồi.
Ôi, hai cây phong, hai cây phong! Bao nhiêu nÆ°á»›c suối Ä‘ã trôi Ä‘i từ dạo chúng mày hãy còn là hai cây non còn bé, thân xanh biếc. Xin cúi chào hai cây phong, hai người bạn, hai giọt máu thân thuá»™c, hai chị em ruá»™t thịt của tôi! Tất cả những gì mà người trồng cây lên và chăm bón cho cây lá»›n bằng mÆ¡ Æ°á»›c, bằng tiên Ä‘oán, nay đều Ä‘ã thành sá»± thật. Thời ấy Ä‘ã đến. NhÆ°ng quân thù Ä‘ã xâm lấn bờ cõi chúng ta, người ấy lại cầm vÅ© khí bảo vệ những mÆ¡ Æ°á»›c của mình.
Sao cây rì rào buồn bã nhÆ° vậy, cây có Ä‘iều gì sầu muá»™n mà nỉ non rầu rÄ© nhÆ° vậy? Hai cây than vãn về ná»—i mùa Ä‘ông sắp đến và những cÆ¡n gió lạnh sẽ tỉa trụi lá trên cành cây? Hay ná»—i Ä‘au buồn của dân ta Ä‘ang rên rỉ trong thân cây?
Phải, mùa Ä‘ông sẽ lại đến vá»›i những cÆ¡n giá rét những trận bão tuyết hãi hùng, nhÆ°ng rồi xuân sẽ lại sang…
Tôi đứng hồi lâu nghe tiếng lá thu xào xạc. Máng nÆ°á»›c ở chân hai cây phong được ai dọn sạch cách Ä‘ây không lâu: trên mặt đất hãy còn thấy những vết thuổng sâu, trông còn má»›i. Làn nÆ°á»›c trong trẻo đầy ắp trong máng chỉ thoáng gợn lên má»™t chút và trên mặt nÆ°á»›c rung rinh những chiếc lá phong vàng.
Thầy Æ¡i, chắc phút cuối cùng thầy Ä‘ã đến Ä‘ây… Đây là vết thuổng của thầy… Thầy hãy sá»›m chiến thắng trở về, hãy về Ä‘ây yên lành, khoẻ mạnh. Hai cây phong Æ¡i, hãy cầu nguyện cho thầy.
Đứng trên gò tôi có thể trông thấy nóc mái đỏ của ngôi trường má»›i, còn trường chúng tôi thì chẳng còn bóng dáng Ä‘âu nữa.
Sau Ä‘ó tôi xuống đường cái, Ä‘ón má»™t chiếc xe ngá»±a Ä‘i qua và lên ga.
*
* *
Chiến tranh tiếp diá»…n, rồi kết thúc thắng lợi. Bao nhiêu hạnh phúc đượm mùi đắng cay Ä‘ã đến vá»›i mọi người: lÅ© trẻ chạy đến trường lÆ°ng Ä‘eo những chiếc xà-cá»™t dã chiến của cha chúng, những cánh tay Ä‘àn ông lại trở về vá»›i công việc đồng áng, những người vợ khóc ráo hết nÆ°á»›c mắt rồi lặng lẽ dằn lòng chịu Ä‘á»±ng cuá»™c sống goá bụa. CÅ©ng có những người dai dẳng đợi chờ người thân. Vì không phải ai cÅ©ng trở về ngay được.
Riêng tôi, tôi cÅ©ng không biết Đuysen ra sao. Những người làng tôi lên tỉnh nói rằng Đuysen bị mất tích, uá»· ban xã Ä‘ã nhận được giấy báo tin nhÆ° thế.
- Có lẽ anh ta chết rồi cÅ©ng nên – Họ phỏng Ä‘oán, – thời gian cứ trôi qua, mà anh ta vẫn biệt vô âm tín.
“Thế nghÄ©a là thầy tôi không còn về nữa rồi,  tôi thường nghÄ©, – Thế là thầy và em không còn được gặp lại nhau kể từ cái ngày Ä‘áng ghi nhá»› khi chúng ta từ biệt nhau trên sân ga…”
Đôi khi ngẫm nghÄ© lại dÄ© vãng, tôi cÅ©ng không ngờ rằng hoá ra bao nhiêu buồn tủi Ä‘ã tích lại trong lòng tôi.
Năm bốn mÆ°Æ¡i sáu, vào cuối mùa thu tôi lên đường Ä‘i công tác khoa học ở trường đại học Tômxki. Lần đầu tiên tôi Ä‘i qua Xibêri. Vào tiết cuối thu năm ấy, miền Xibêri thật khắc khổ và ảm đảm. Những cánh rừng già hàng thế kỉ chạy vùn vụt ngoài cá»­a xe nhÆ° má»™t bức tường tối sẫm. Ở những khoảng rừng thÆ°a thấp thoáng những mái nhà Ä‘en ngòm cá»­a các làng mạc vá»›i những cánh đồng lạnh lẽo, tuyết đầu mùa Ä‘ã phủ xuống. NhÅ©ng Ä‘àn quạ xÆ¡ xác bay vật vờ trên tuyết. Trời lúc nào cÅ©ng xám xịt.
NhÆ°ng ngồi trong toa xe, tôi vui lắm. Người ngồi cạnh tôi trong ngăn toa là má»™t cá»±u chiến binh, má»™t anh thÆ°Æ¡ng binh Ä‘i nạng gá»—; anh ta kề những chuyện vui, những mẩu giai thoại ở bá»™ Ä‘á»™i làm chúng tôi cười nhÆ° nắc nẻ. Tôi không khỏi ngạc nhiên vì cái tài bịa chuyện không cùng cùa anh ta và ở sau tiếng cười chất phác không hề có ác ý ấy bao giờ cÅ©ng cảm thấy má»™t sá»± thật sâu sắc. Trong toa ai cÅ©ng mến anh ấy lắm.
Qua Nôvôximbirxk, Ä‘oàn xe của chúng tôi phải dừng lại má»™t chút ở ngã ba đường sắt nào đấy. Tôi đứng nhìn ra cá»­a sổ và Ä‘ang cười vì má»™t câu Ä‘ùa má»›i của anh bạn đường.
Đoàn xe chuyển bánh, tăng tốc Ä‘á»™; má»™t ngôi nhà ga nhỏ cô Ä‘Æ¡n lÆ°á»›t qua cá»­a sổ và đến khi xe Ä‘i qua chá»— bẻ ghi tôi bá»—ng vụt né người lại rồi ghé sát mặt vào tấm kính. Đuysen Ä‘ang đứng đấy: Anh ấy đứng cạnh chiếc chòi canh, tay cầm cờ tín hiệu. Tôi không biết trong lòng tôi Ä‘ã diá»…n ra những gì.
- Đứng lại! – Tôi thét vang cả toa xe và lao ra cá»­a toa, tá»± mình cÅ©ng không biết làm gì, nhÆ°ng tôi chợt trông thấy cái dây khoá ống hÆ¡i hãm xe, liền lấy sức giật ra khỏi dấu niêm phong bằng chì.
Các toa xô mạnh vào nhau, Ä‘oàn tàu Ä‘á»™t ngá»™t bị hãm lại và Ä‘á»™t ngá»™t lùi về phía sau. Hành lí để trên giá đổ ầm ầm, cốc chén rÆ¡i loảng xoảng, Ä‘àn bà và trẻ con kêu Æ¡i á»›i. Có tiếng ai hét thất thanh:
- Tàu nghiến phải người rồi!
Tôi chạy ra bậc toa, nhảy xuống đất mà không trông thấy mặt đất ở dÆ°á»›i chân, nhÆ° nhảy xuống vượt thảm, rồi vẫn thế, không trông thấy gì ở trÆ°á»›c mặt, không hay biết gì nữa, tôi lao người chạy về phía chòi canh của người bẻ ghi, về phía Đuysen. Sau lÆ°ng tôi có những tiếng còi tá»›i tấp của các nhân viên coi toa. Nhiều hành khách cÅ©ng nhảy xuống xe và chạy theo tôi.
Tôi chạy má»™t hÆ¡i dọc Ä‘oàn tàu, Đuysen cÅ©ng Ä‘ã chạy ngược về phía tôi.
- Đuysen, thầy! – tôi vừa gọi vừa lao về phía Đuysen.
Người bẻ ghi đứng lại, ngỡ ngàng nhìn tôi. Đó chính là Đuysen, chính khuôn mặt ấy, chính Ä‘ôi mắt ấy, chỉ có Ä‘iều là bây giờ Đuysen để ria và trông hÆ¡i già Ä‘i.
- Chị làm sao thế, chị! – người bẻ ghi ân cần hỏi bằng tiếng Kadakh. – Chắc chị nhầm, tôi là người bẻ ghi Giagazin, tên tôi là Bâynêu.
- Bâynêu?
Tôi không biết làm sao tôi lại có thể kịp nghiến răng lại để đừng kêu lên vì buổn khổ, vì Ä‘au Ä‘á»›n và hổ thẹn. Tôi Ä‘ã làm gì thế này? Tôi giÆ¡ hai tay bÆ°ng mặt và cúi đầu. Tại sao đất ở dÆ°á»›i chân tôi không sụt xuống? Lí ra tôi phải xin lá»—i người bẻ ghi, xin lá»—i hành khách, nhÆ°ng tôi cứ đứng im lặng nhÆ° má»™t tảng Ä‘á. Đám hành khách vây quanh, không hiểu tại sao, cÅ©ng im lặng. Tôi biết nhÆ° thế họ cÅ©ng sắp quát mắng, chá»­i bá»›i tôi. NhÆ°ng mọi người đều im lặng. Và trong cõi im lặng ghê rợn ấy chợt có tiếng nấc của người Ä‘àn bà nào không rõ.
- Khổ thân, cô ấy tưởng tìm được chồng hay anh gì đấy, hoá ra không phải.
Đám người xôn xao lên.
- Sao lại thế nhỉ, – có ai nói giọng trầm trầm.
- Lạ gì, trong chiến tranh chúng ta Ä‘ã phải chịu Ä‘á»±ng bao nhiêu và cÅ©ng còn lại bao nhiêu cảnh éo le cay đắng… – má»™t giọng Ä‘àn bà nghẹn ngào Ä‘áp.
Người bẻ ghi gỡ hai tay tôi Ä‘ang bÆ°ng mặt và nói:
- Ta Ä‘i Ä‘i, tôi Ä‘Æ°a chị về toa nhé, ở Ä‘ây lạnh lắm.
Anh ấy khoác lấy tay tôi. Ở phía bên kia, má»™t người sÄ© quan nào Ä‘ó cÅ©ng khoác tay tôi dắt Ä‘i.
- Ta Ä‘i thôi chị ạ, chúng tôi hiểu hết, – người sÄ© quan nói.
Hành khách giãn ra và họ dìu tôi Ä‘i nhÆ° Ä‘i Ä‘Æ°a Ä‘ám ma. Chúng tôi chậm rãi Ä‘i ở phía trÆ°á»›c và mọi người bÆ°á»›c theo sau. Những hành khách từ phía tàu Ä‘i lại cÅ©ng lặng lẽ nhập vào Ä‘ám Ä‘ông. Có ai khoác lên vai tôi má»™t chiếc khăn choàng lông. Anh bạn cùng toa của tôi khập khá»…nh trên Ä‘ôi nạng gá»—, Ä‘i vượt lên phía trÆ°á»›c má»™t chút và nhìn vào mặt tôi. Con người vui tính, hay Ä‘ùa bỡn, tốt bụng và can đảm ấy không hiểu sao bùi ngùi để đầu trần Ä‘i bên cạnh tôi. Hình nhÆ° anh Ä‘ang khóc. Tôi cÅ©ng khóc. Và trong tiếng chân bÆ°á»›c chậm rãi của Ä‘oàn tàu Ä‘i dọc các toa xe, trong tiếng gió rít qua các hàng dây thép tôi ngỡ chừng nghe thấy những âm thanh của má»™t khúc Ä‘iếu ca “Không, mình sẽ không bao giờ còn gặp lại anh ấy nữa”.
Bên toa xe của chúng tôi, viên xa trưởng chặn chúng tôi lại. Ông ta quát tháo, giÆ¡ ngón tay lên doạ tôi nói những gì: nào là vi phạm luật pháp nào Ä‘ó là phạt vi cảnh, nhÆ°ng tôi lặng thinh không Ä‘áp. Tôi còn thiết gì nữa. Ông ta dúi vào tay tôi má»™t tờ biên bản, bảo tôi phải kí vào, nhÆ°ng tôi không còn hÆ¡i sức cầm lấy cây bút chì nữa.
Lúc bấy giờ anh bạn cùng toa giật lấy tờ giấy trong tay viên xa trưởng, chống nạng tiến đến sát và quát vào mặt ông ta:
- Ông để cho cô ấy yên! Tôi sẽ kí. Chính tôi Ä‘ã giật cái khoá hÆ¡i, tôi sẽ chịu trách nhiệm…
Trên đất Xibêri, mảnh đất cổ truyền của dân Nga, Ä‘oàn tàu vá»™i vã cÆ°á»›p lại thời gian Ä‘ã mất. Tiếng Ä‘àn ghi-ta của anh bạn cùng toa nỉ non buồn bã trong Ä‘êm. Tôi cứ mang theo trong lòng dÆ° âm bi thảm sau lần đụng mặt vá»›i cuá»™c chiến tranh Ä‘ã kết thúc từ lâu ấy nhÆ° má»™t khúc ca lời rên rỉ của những người phụ nữ Nga goá bụa.
Năm qua tháng lại, dÄ© vãng Ä‘ã xa xăm, mà hiện tại thì luôn cất tiếng gọi trở về vá»›i cuá»™c sống, vá»›i những ná»—i lo âu bận rá»™n lá»›n nhỏ hàng ngày. Tôi lấy chồng muá»™n. NhÆ°ng tôi Ä‘ã gặp được má»™t người tốt. Chúng tôi có mấy đứa con, gia Ä‘ình chúng tôi sống rất hoà thuận. Bây giờ tôi Ä‘ã là tiến sÄ© triết học. Tôi thường phải Ä‘i công tác luôn. Tôi Ä‘ã qua nhiều nÆ°á»›c. Thế nhÆ°ng chÆ°a bao giờ tôi về làng. DÄ© nhiên có nhiều lí do, nhÆ°ng tôi không có ý định thanh minh. Dù sao tôi cÅ©ng Ä‘ã cắt đứt liên hệ vá»›i người làng – Ä‘ó là má»™t Ä‘iều không tốt, không thể tha thứ được. NhÆ°ng số phận tôi nó thế. Không phải tôi quên Ä‘i dÄ© vãng, không, tôi không thể quên được – tôi chỉ xa lánh dÄ© vãng mà thôi.
Trên núi có những dòng suối nhÆ° vậy: má»™t con đường má»›i được đắp lên, người ta quên bẵng con đường mòn dẫn đến suối và ngọn suối kia dần dần phủ kín dÆ°á»›i lau lách, bụi bờ. Đứng xa mà nhìn chẳng còn thấy suối Ä‘âu nữa. Và ít khi có ai nhá»› đến dòng suối củ mà từ đường cái rẽ về bên suối vào má»™t ngày nóng ná»±c để uống cho đỡ khát. NhÆ°ng rồi má»™t hôm có người tìm thấy nÆ¡i vắng vẻ ấy, rẽ Ä‘ám lau lách ra và khi thốt lên: dòng nÆ°á»›c mát mẻ, trong trẻo lạ lùng Ä‘ã từ lâu không ai đến khuấy Ä‘á»™ng làm vẩn đục, Ä‘ang chảy lặng lờ, sâu thẳm, khiến cho khách phải ngạc nhiên. Khách nhìn xuống nÆ°á»›c và trông thấy mình, thấy ánh thái dÆ°Æ¡ng, bầu trời, những rặng núi. Và khách nghÄ© rằng không biết đến những nÆ¡i nhÆ° thế này thật là có tá»™i, phải kể lại cho các bạn bè cùng biết. Khách nghÄ© thế rồi quên bẵng Ä‘i cho đến ngày thấy lại dòng suối lần nữa.
Trong cuá»™c sống Ä‘ôi khi cÅ©ng phải nhÆ° vậy. NhÆ°ng có lẽ chính nhÆ° thế nó má»›i là cuá»™c sống.
Tôi sá»±c nhá»› đến những ngọn suối ấy cách Ä‘ây không lâu sau khi ghé về thăm làng.
Chắc anh ngạc nhiên không hiểu sao dạo ấy tôi bỏ Kurkurêu ra Ä‘i má»™t cách Ä‘á»™t ngá»™t nhÆ° vậy. Phải chăng không thể kể cho mọi người ở Ä‘ây nghe tất cả những Ä‘iều mà tôi Ä‘ang kể cho anh nghe? Không phải. Lúc bấy giờ tôi bối rối quá, tôi xấu hổ, tôi thẹn cho mình quá, nên phải bỏ Ä‘i ngay. Tôi Ä‘ã hiểu ra rằng tôi sẽ không tài nào gặp lại Đuysen, không thể nào dám nhìn thẳng vào mắt Đuysen được. Tôi cần phải bình tâm lại, sắp xếp lại những ý nghÄ© Ä‘ang rối tung, dọc đường suy nghÄ© lại tất cả những Ä‘iều tôi muốn nói không những vá»›i các bạn cùng quê mà còn nói nhiều người khác nữa.
Tôi còn thấy mình có tá»™i nữa vì tôi không phải là người có quyền được trọng vọng đủ Ä‘iều nhÆ° vậy, được ngồi ở chá»— danh dá»± trong buổi khánh thành trường má»›i. Đó trÆ°á»›c hết là quyền của Người thầy đầu tiên của chúng ta, người cá»™ng sản đầu tiên trong làng của chúng ta – thầy Đuysen già cả. Thế nhÆ°ng sá»± việc Ä‘ã diá»…n ra trái hẳn. Chúng ta ngồi quanh bản tiệc, còn con người vàng ngọc ấy thì Ä‘ang hối hả chạy Ä‘i Ä‘Æ°a thÆ°, vá»™i vã chuyển những bức Ä‘iện chúc mừng của học trò cÅ© mình về kịp lá»… khánh thành.
Mà Ä‘ây không phải là má»™t trường hợp duy nhất. Tôi Ä‘ã nhiều lần thấy nhÆ° vậy. Cho nên tôi thường tá»± hỏi: chúng ta Ä‘ã bỏ mất cách biết trân trọng con người bình thường nhÆ° Lênin từng trân trọng tá»± bao giờ?… May thay, giờ Ä‘ây chúng ta nói lên những Ä‘iều nhÆ° thế má»™t cách thẳng thắn không kèm theo chút đạo đức giả nào. CÅ©ng rất hay là ngay cả trong việc này chúng ta Ä‘ã cùng đến sát vá»›i Lênin hÆ¡n.
Lá»›p thanh niên không biết rõ Đuysen trÆ°á»›c kia là má»™t người thầy nhÆ° thế nào. Còn thế hệ cÅ© thì Ä‘ã nhiều người không còn nữa. Không ít học trò cÅ© của Đuysen Ä‘ã hi sinh trong chiến tranh, họ Ä‘ã là những chiến sÄ© Xô-viết chân chính. Lẽ ra tôi phải nói cho thanh niên hiểu rõ thầy Đuysen. Ai ở địa vị tôi đều có nhiệm vụ làm vậy. NhÆ°ng tôi lại không về làng, tôi không hề biết gì về Đuysen và vá»›i thời gian, hỉnh ảnh của thầy tôi đối vá»›i tôi Ä‘ã dường nhÆ° biến thành má»™t thành tích vô giá, được giữ gìn trân trọng trong cõi tÄ©nh mịch của má»™t viện bảo tàng.
Tôi sẽ trở về gặp thầy tôi và sẽ chịu tôi trÆ°á»›c thầy. Tôi sẽ xin người tha thứ.
Tôi định khi nào Ä‘i MatxcÆ¡va về, sẽ đến Kurkurêu và đề nghị vá»›i dân làng đặt tên cho nhà trường kí túc má»›i là “Trường Đuysen”. Phải, trường phải mang tên người nhân viên nông trường giản dị ngày nay làm nghề Ä‘Æ°a thÆ° ấy. Tôi hi vọng rằng vá»›i tÆ° cách là má»™t người cùng quê, anh sẽ ủng há»™ đề nghị của tôi. Tôi xin anh làm nhÆ° vậy.
Ở MatxcÆ¡va bây giờ Ä‘ã hÆ¡n má»™t giờ Ä‘êm. Tôi đứng trên bao lÆ¡n toà khách sạn, nhìn những ánh Ä‘èn lấp lánh toả rá»™ng trên thủ Ä‘ô và nghÄ© đến lúc tôi sẽ trở về làng, tìm gặp Đuysen và hôn lên chòm râu bạc của thầy…
*****************************
Tôi mở tung các cá»­a sổ. Má»™t luồng gió mát lùa vào phòng. Trong ánh lê minh xanh nhạt Ä‘ang sáng dần tôi nhìn kÄ© những bản nghiên cứu phác thảo của bức tranh tôi vừa khởi công làm. Những bức vẽ ấy nhiều lắm. Tôi Ä‘ã nhiều lần vẽ Ä‘i vẽ lại từ đầu. NhÆ°ng bây giờ mà nói về toàn bá»™ bức tranh thì hãy còn sá»›m. Tôi vẫn chÆ°a tìm ra cái chính… Tôi Ä‘i Ä‘i lại lại trong cảnh tÄ©nh mịch của buổi lê minh và cứ suy nghÄ© suy nghÄ© mãi. Và lần nào cÅ©ng đều nhÆ° thế. Lần nào tôi cÅ©ng lại thấy rõ ràng bức tranh của tôi chỉ má»›i là má»™t ý đồ.
Tuy vậy tôi vẫn muốn nói vá»›i các bạn về tác phẩm dở dang của tôi. Tôi muốn hỏi ý kiến các bạn. Chắc các bạn cÅ©ng Ä‘ã Ä‘oán ra rằng bức tranh của tôi dành cho người thầy đầu tiên của làng chúng tôi, người cá»™ng sản đầu tiên – ông già Đuysen.
NhÆ°ng tôi chÆ°a hình dung được rõ liệu tôi có thể dùng thuốc vẽ mà thể hiện được cuá»™c sống phức tạp, đầy đấu tranh ấy, những nẻo đường đời và những tình cảm muôn màu muôn vẻ của con người ấy không. Làm sao cho khỏi sánh mất bát nÆ°á»›c đầy: làm sao trao được đến tận tay các bạn, những người cùng thời đại vá»›i tôi? Làm thế nào cho ý đồ của tôi không phải chỉ thấu đến các bạn, mà còn trở thành má»™t công trình sáng tạo chung của chúng ta? Tôi không thể không vẽ bức tranh này, nhÆ°ng sao tôi thấy băn khoăn, lo lắng quá! Có khi tôi tưởng chừng rồi sẽ chẳng ra gì hết. Và những lúc ấy tôi lại nghÄ©: tại sao số phận lại trá»› trêu đặt cây bút vẽ vào tay tôi làm gì? Thật là má»™t cuá»™c sống khổ ải!
Lại có khi tôi cảm thấy mình dÅ©ng mãnh đến ná»—i dù có phải chuyển núi dời sông tôi cÅ©ng sẵn sàng. Và những khi ấy tôi nghÄ©: hãy nhìn Ä‘i, hãy nghiên cứu, chọn lọc. Hãy vẽ hai cây phong của Đuysen và AntÆ°nai, chính hai cây phong Ä‘ã cho tuổi thÆ¡ của mày bấy nhiêu giây phút sÆ°á»›ng vui, mặc dù mày không biết rõ sá»± tích của chúng. Hãy vẽ má»™t đứa bé Ä‘i chân không, da rám nắng. Nó trèo lên cao, thật là cao và ngồi lên má»™t cành phong, Ä‘ôi mắt hân hoan nhìn vào cõi xa xăm kì ảo.
Hay là vẽ bức tranh đề là “Người thầy đầu tiên”. Đó có thể là lúc Đuysen bế trẻ con qua con suối và cạnh đấy, trên những con ngá»±a no nê hung dữ, những con người đần Ä‘á»™n, mÅ© da cáo đỏ Ä‘i qua Ä‘ang chế giá»…u ông…
Nếu không, thì hãy vẽ người thầy giáo tiá»…n AntÆ°nai lên tỉnh. Mày còn nhá»› khi ông cất tiếng gọi AntÆ°nai lần cuối cùng! Hãy vẽ má»™t bức tranh nhÆ° thế, sao cho bức tranh ấy giống nhÆ° tiếng gọi của Đusyen mà đến nay AntÆ°nai vẫn còn nghe vẳng lại, sẽ vang dá»™i mãi trong lòng má»—i người.
Tôi tá»± nhủ nhÆ° vậy. Tôi tá»± nhủ Ä‘iều này Ä‘iều nọ khá nhiều, nhÆ°ng tôi không phải bao giờ cÅ©ng làm được… ngay giờ Ä‘ây tôi cÅ©ng chÆ°a biết bức tranh tôi vẽ sẽ ra sao. NhÆ°ng có má»™t Ä‘iều tôi biết chắc: tôi sẽ tìm tòi.
 
Nội dung bình luận
Người gửi : Nữ sinh Hà ná»™i (nusinhhanoi@gmail.com)
2014-09-25
Mình đã đọc truyện này không biết bao nhiêu lần, và lần nào đọc xong phần cuối này cũng khóc. Có lần nghe đọc trên Kể chuyện đêm khuya xong, nước mắt đầm đìa tự bao giờ mà không biết. Lý do gì, chắc mỗi người đều hiểu, sự hy sinh của Đuysen, khi tưởng rằng anh đã chết, nỗi đau của Antưnai tác giả khắc họa rất chân thực và xúc động. Đối với mình, lời văn của tác giả đã khiến bản thân mình như nhập vào nhân vật, giống như chính bản thân mình là Antưnai, chính bản thân mình đã được Đuysen quan tâm như thế, và chính bản thân mình cảm thấy vô cùng đau đớn khi cảm nhận nỗi đau đớn của Antưnai khi tưởng rằng không bao giờ được gặp lại thầy nữa. Thậm chí (một cách khá buồn cười :)) là một thời gian dài mình cũng đã yêu người thầy này, mơ thấy anh, lấy anh làm hình mẫu trong mộng (lúc ấy mới cuối cấp 2, bé xíu :)), đến giờ vẫn còn yêu. ^ ^. (tuy rằng không còn mơ mộng như xưa :)) . Không biết có ai cuồng thế này giống mình không nữa. ^ ^. Nhưng mà chắc hẳn, thời ấu thơ ai cũng có hình mẫu trong mộng thế này đúng không? ^ ^.
Người gửi : Nguyá»…n Thị Thu Hiền (ngaytinhkhoi275@gmail.com)
2014-09-25
Mình từng đọc đoạn trích Người thầy đầu tiên khi còn nhỏ. Lúc ấy kiếm được 1 cuốn Văn học có lẽ là Văn học 7, bản trước khi thay sách mới. Trích đoạn chỉ dài chừng vài trang giấy nhưng so với tất cả các đoạn tập đọc mình học lúc đó thì nó thực sự dài. Mình đã phải đọc đi đọc lại vài lần để hiểu được đoạn trích. Khi hiểu ra thực xúc động, lại đọc thêm lần nữa để níu giữ cái cảm giác kì diệu đó, nó vừa buồn, vừa lạ lẫm, vừa hấp dẫn. Sau này lên cấp 2, học sách đã thay mới, người ta thay nó bằng đoạn trích Hai cây phong. Vậy là mình đọc được 2 đoạn trích của truyện. Mỗi đoạn trích cho mình 1 cảm nhận khác nhau. Truyện thật dài nhưng cho đến tận khi kết thúc, giọng văn ấy vẫn không đổi, rất liền mạch, rất rõ ràng. Thường khi kể về kí ức thường dễ cho người ta cảm tưởng mờ ảo, sầu thương, đứt quãng, hiện tại và quá khứ đan xen. Song việc vượt ra lối mòn đó, giữ được giọng văn của chính mình, có thể diễn tả được tấm lòng của một An-tư-nai thuở nhỏ nguyên vẹn, có lẽ đó là điều mình yêu thích nhất khi nghĩ về truyện Người thầy đầu tiên. Mình cũng thích không gian trong ký ức của An-tư-nai. Ký ức không chỉ có những con người chuyển động, nó gắn liền với rất nhiều cảnh vật, ánh chiều tà, con suối, nhất là hai cây phong. Đó cũng giống như cách mình ghi nhớ bất kỳ một kỉ niệm nào, trông cảnh nhớ người là một điều hết sức tự nhiên. Cảm ơn bạn đã đánh máy lại truyện này.
Gửi bình luận của bạn
Gửi

Số lượt xem: 17787 [Trang chủ] [Trở lại] [Lên trên]
Các bài khác:

www.thaycuong.com

Luyện thi đại học - Luyện thi vào 10 - Luyện thi học sinh giỏi - Thế giá»›i yêu thÆ°Æ¡ng - Luyện thi Ngọc Hiền

Copyright 2013 -  www.thaycuong.com -  www.luyenthivan.com